vrijdag 8 december 2017

Interessant alternatief voor het referendum

Je kunt het referendum zien op verschillende manieren. Een referendum geeft bewoners een mooi instrument om zich uit te spreken over een lokale kwestie. Iedereen kan zijn stem uitbrengen. De stemming geeft aan hoe mensen over het onderwerp denken. Een stemming is echter ook een bepaalde gemoedsgesteldheid. Mensen zijn in een opperbeste stemming, of zijn juist boos, ontstemd.

stemming zelfst.naamw. (v.) Uitspraak: [ˈstɛmɪŋ] Verbuigingen: stemming. en (meerv.) 1) toestand, gesteldheid waarin het gemoed of de geest verkeerd, m.n. op een bepaald tijdstip: in een vrolijke stemming zijn; voor iets niet in de stemming zijn. Voorbeeld: `Ik ben in een uitstekende stemming, want ik heb een vrije dag vandaag

Helaas zijn er ook slechte voorbeelden van referenda, waarbij het meer gaat om een collectieve gemoedstoestand. Het referendum over Oekraine was zo'n voorbeeld. Vrijwel niemand kende het verdrag waarover gestemd werd, op de posters van Geen Peil kwam het woord Oekraine niet voor. Het werd een stemming waarvan je niet zeker was of het een stemming was in de zin van gemoedsmoedstoestand tegen de elite die beloften had gedaan en deze niet nakwam of een weloverwogen stemming tegen de inhoud het verdrag.


Alternatief
Het is daarom goed om te weten dat er een alternatief is voor het referendum: de burgerjury. In Oude IJsselstreek is al eens geëxperimenteerd met de burgerjury. De burgerjury heeft interessante voordelen.
  1. De samenstelling is representatief. Bij een burgerjury worden mensen op basis van loting geselecteerd om deel te nemen. Het is dus niet zo dat de meest uitgesproken mensen of de meest vaardige mensen in de jury zitting nemen.
  2. De burgerjury gaat uit van argumentatie en deliberatie. De jury kan zich laten informeren door experts en moet op basis van argumentatie tot een oordeel komen.
  3. De begeleiding van de jury is ingericht om de juryleden op gelijke basis te laten participeren in het deliberatieve debat, zo wordt de mening van alle leden gelijk verwoord en kunnen leden inzicht krijgen in de verschillende standpunten In zo'n jury.
Bij de burgerjury gaat het dus niet om de stemming, de gemoedstoestand, maar om de uitwisseling van argumenten en het iedereen tot zijn recht laten komen.

De toenmalig burgemeester van Oude IJsselstreek geeft ook aan dat zo'n burgerjury representatief is en rekening houdt met mensen die er niet bij zijn:

Er zijn verschillende vormen. Van grote groepen (100 burgers) tot een groep van 25 bewoners die beraadslaagt en een uitspraak doet. Van een proces dat een jaar op onregelmatige momenten tijd vraagt tot een paar dagen achter elkaar. Het interessante aan het alternatief is dat het middel dwingt om naar elkaar te luisteren en op elkaar te reageren. Stemt de burgerjury aan het eind van de rit, dan gaat het dus om geïnformeerde burgers die zich echt in de materie hebben verdiept. De representativiteit wordt gewaarborgd door na de loting een aanpassing te doen om het representatief te laten zijn. Je kunt bijvoorbeeld na de loting 500 mensen hebben die bereid zijn deel te nemen aan de jury. Als je ziet dat in die loting bepaalde groepen zijn oververtegenwoordigd, kun je uit deze groep opnieuw een steekproef te nemen. Als pakweg 100 blanke mannen van 50 reageren en 2 jongere allochtoon, dan neem je uit die 50 een steekproef van 2 die naar de jury en kunnen de 2 jongeren direct door naar de jury. 

Niet een gemoedstoestand, maar een geinformeerde stemming
Zo levert de burgerjury een uitspraak die rekening houdt met de verschillende mensen uit de samenleving. Zij hebben geen partijpolitiek belang om een bepaalde kant te kiezen om op een ander terrein hun zin te krijgen, wat in de representatieve democratie natuurlijk wel gebeurt. De uitspraak van de jury is gebaseerd op informatie, overleg, elkaar horen, elkaar begrijpen en elkaar trachten te overtuigen.
Het instrument zou bij elke gemeente goed passen, zeker als met de democratie wil opfrissen en burgers meer betrekken bij het bestuur van de gemeente.

Ik heb gemerkt bij het initiatief van verfris de democratie dat veel mensen schrikken van belofte 6: Ik stel burgers in staat over belangrijke besluiten te stemmen. Misschien is voor de mensen die hiermee zitten de burgerjury een aardig initiatief. Geen uitroepen van een gemoedstoestand, maar een geinformeerde stemming van een representatieve groep.

Meer weten over vernieuwing in de lokale democratie? Klik hier!

maandag 4 december 2017

Zwarte Piet: Het palingoproer als inspiratie voor de Dokkumer blokkade

Hoe moeten we ooit af van Zwarte Piet? Er zijn mensen die het pijnlijk vinden dat de aankleding en het totaal zwarte gezicht van Zwarte Piet terug slaat op de tijd dat witte mensen een “negerpage” hadden die als knecht (of slaaf) de goedheiligman helpt. Veel mensen vinden dat ze daar dan wat aan moeten veranderen. Ze kijken naar de burgemeesters en de regering, maar die zijn niet alleen vrij verdeeld, maar ook worden ze te schande gezet zodra ze zich uitspreken. Stel je dat zwarte piet geheel zwart moet blijven, dan komen er felle protesten en stel je dat zwarte piet niet zwart kan blijven dan is het protest misschien wel feller.

Ondertussen kunnen er mega-bezuinigingen doorgevoerd worden, kan het jeugdbeleid en maatschappelijke ondersteuning in een enorme operatie overgeheveld worden naar gemeenten en wordt daarbij het recht op hulp vervangen door ondersteuning op maat. Banken kunnen met miljarden overeind gehouden worden (soms zelfs in een rendabele operatie zoals bij ING, soms niet zoals bij de ABNAMRO).

Maar ons gedrag beïnvloeden is veel pijnlijker. Er is geen collectief meer, dus er kan ook geen collectief besluit genomen worden over wat we netjes vinden. En eigenlijk ging er altijd tijd overheen voor iets geaccepteerd werd. Het is altijd lastig geweest gedrag te veranderen.

Palingoproer: het recht om dieren te mishandelen
Het palingtrekken is ooit verboden, net als veel andere dierenmishandeling die in een "leuk", "traditioneel" spel veel enthousiaste aanhangers hadden. Over een gracht werd een touw gespannen waaraan een levende paling hing. De spelers moesten daar in bootjes onderdoor varen en de glibberige paling proberen te pakken, met het risico in het water te belanden. In de 19e eeuw verbood de overheid dit, maar in 1886 was het door de politie beletten van een wedstrijd palingtrekken aanleiding tot een oproer: het Palingoproer. Mensen worden boos als ze het gevoel hebben dat anderen hen hun pleziertjes misgunnen en zien geen kwaad in hun spel. De blokkade-actie van de Dokkumers past dus in dezelfde traditie als het Palingoproer. 

Ooit is ook de hondenkar verboden. Tot 1963 was het niet verboden om honden als lastdier in te zetten. Voor de tweede wereldoorlig was het heel normaal. Ooit is geaccepteerd geraakt dat meisjes ook een broek mogen dragen, ondanks de oer-traditie dat meisjes dat niet mogen.

Roken in het bijzijn van babies en kinderen was vroeger heel normaal. Langzaam drong het besef door dat je dat niet hoort te doen, maar ik herinner me dat bij onweer mijn moeder wel eens op mijn slaapkamer kwam om me gerust te stellen en dan een sigaretje rookte. Dat lichtje aan haar sigaret was rustgevend.

Elite dwingt het niet meer af
Wat vroeger wel hielp was dat de elite het voorbeeld gaf en zich uitsprak. Daarna kon iets verboden worden (paling trekken, kat knuppelen, spuwen in het openbaar vervoer, carbid schieten) of toegestaan (homosexualiteit, meisjes die een broek dragen, na je huwelijk gewoon blijven werken). Nu beslist iedereen zelf, want de elite heeft het verpest. De kerk had een enorme invloed maar bleek sexueel misbruik in de doofpot te stoppen. Ach, eigenlijk wist men dat vroeger al, maar toen dacht men dat dat niet te veranderen was.

Nu moet je iedereen overtuigen. Dat is een stuk lastiger. Dan moet je met elkaar in gesprek. Je moet de ander leren kennen en er achter komen waarom de ander zo geraakt wordt. En dat moet dan gebeuren in een tijd dat je op facebook en andere sociale media vooral in contact komt met mensen die er net zo over denken als jij. De felheid van de discussie wordt bovendien gevoed door het gevoel dat je je altijd maar moet aanpassen: aan de wereldeconomie, de flexibilisering, mensen die de taal niet spreken die bij jou in de buurt worden gehuisvest en niet bij de elite en de hogere inkomens van bankdirecteuren. Het gesprek is allang gestopt, want het is gemakkelijker je medestanders via internet, televisie en kranten te benaderen dan met die andersdenkenden in contact te komen.

Toch gaat het gebeuren. Zeker het zwarte piet, want die was in de jaren 50 al niet meer zwart. 
29 november 1950. Fotograaf: Joop van Bilsen ©




zondag 12 november 2017

Kies de juiste vijand

Ook zo boos op Bono? En wat te denken van de Britse koningin? Bono is via een brievenbusfirma in Guernsey eigenaar van een winkelcentrum van 3.700 vierkante meter in Litouwen. Daarover is sinds 2011 geen winstbelasting betaald. Zo zou de Britse koningin Elizabeth II een deel van haar privévermogen hebben geïnvesteerd in een fonds op de Kaaimaneilanden. En dat fonds belegt weer in een controversieel Brits bedrijf, Brighthouse, dat consumenten wurgkredieten oplegt. Schande!

Maar is dat wel waar we ons boos over moeten maken? Stel je voor dat dierenmishandeling gewoon toegestaan is. Dan spreken we af dat we boos zijn als we iemand zien die vlees van mishandelde dieren eet, tenzij hij uitgesproken voorstander is van dierenmishandeling, want dan mag hij het natuurlijk wel. Neem dus aan dat zo'n moreel hoogstaande persoon op een receptie wat vlees eet en het blijkt bio-industrievlees te zijn! Vervolgens gaan we allemaal woedend twitteren over een linkse moraalridder die doet wat gewoon toegestaan is: vlees uit de bio-industrie eten. Gevolg: eter is geslachtofferd en er verandert niets.

Moraalridders mogen iets niet? Anderen dus wel!
Het is eigenlijk het toppunt van liberalisering om zo boos te reageren op Bono. Je pakt hier en daar iemand die (per ongeluk?) iets niet heeft gezien. De boodschap is: het mag als je een rotzak bent. In het geval van vlees eten heeft het mij altijd gestoord dat mensen die tegen dierenmishandeling zijn meer moeten betalen dan mensen die dat niet zijn. Heb je een andere mening over vlees? Dan krijg je korting. Bono en de Britse queen zullen waarschijnlijk netjes reageren en de boel op orde brengen. De woede is dan voorbij en aan beiden kleeft een vlekje. Maar er verandert niets. De boosheid is snel voorbij.

Voortaan passen mensen die het beste voor hebben met de mensheid wat beter op. De belastingregels veranderen vervolgens niet. De belastingconcurrentie gaat door met als gevolg dat de superrijken zonder veel moraal hun vermogen lekker in een belastingparadijs stallen. En laten we onze ogen er niet voor sluiten dat die rijkdom hen macht geeft. En dat we wat moeten wheelen en dealen om hun macht wat aan banden te leggen.

Natuurlijk is het leuk om te constateren dat rijke sterren niet heilig zijn. Maar misschien toch even de tijd nemen om boos te zijn op de juiste partijen. Misschien wel op onszelf omdat we iets toestaan waar we het niet mee eens zijn.